دستگاه توليد مثل کرم خاکی

دستگاه تناسلی کرم خاکی

دستگاه توليد مثل کرم خاکی

كرمهاي خاكي معمولاً جفت لقاحي ندارند. چون اين جانوران هرمافروديت هستند (هر فرد داراي هر دو اندام توليد مثلي نر و ماده مي باشد). در هر كدام اندامهاي جنسي نر و ماده در قسمت شكمي جاي دارند.

دستگاه تولید مثل کرم خاکی

دستگاه توليدمثل نر

شامل قسمتهاي زير است

الف) دو جفت بيضه كوچك و بزرگ در حلقه دهم و يازدهم

ب) يك قيف اسپرمي مژكدار

پ) مجراي كوتاهي بنام مجراي آوران

ت) مجراي وابران

ث) منفذ تناسلي نر در حلقه پانزدهم

ج) دو جفت كيسه اسپرمي بزرگ در حلقه هاي نهم تا سيزدهم

دستگاه توليد مثل ماده

الف) يك جفت تخمدان در جلوي حلقه سيزدهم

ب) دو قيف تخمداني

پ) اويدوكتها كه در حلقه چهاردهم قرار دارند و به خارج مربوط مي شوند.

ت) دو جفت جايگاه اسپرمي در حلقه هاي نهم و دهم كه به هنگام جفت گيري، اسپرم دريافت و ذخيره مي­نمايد تا آنكه تخمها را در موقع لازم در پيله ها بارور سازد.دستگاه تولید مثل کرم خاکی

شرح جفت گیری کرم خاکی

زمان جفتگيري براي همه گونه ها يكسان نيست. كرمهاي خاكي در اكثر ماه هاي سال   مي­توانند توليد مثل كنند و مخصوصاً در ماه هايي كه رطوبت هوا زيادتر است اين عمل افزايش مي­يابد. لقاح از نوع تقاطعي (Cross Fertillization) بوده و معمولاً ۲ تا ۳ ساعت بطول مي انجامد. در هنگام جفت­گيري دو كرم طوري به يكديگر مي چسبند كه سر هر كدام مقابل انتهاي ديگري در جهت مخالف هم قرار مي­گيرد. سپس دو كرم بوسيله ترشحات غده­اي به­يكديگر مي­چسبند و از سطح شكمي، بدنهايشان بر روي يكديگر قرار مي­گيرند بطوريكه منافذ اسپرم ماتيكا در مقابل قسمتي از كمربند تناسلي كرم ديگر كه راه خروج اسپرم است قرار مي­گيرد.

دستگاه تولید مثل کرم خاکی

کمبرند تناسلی کرم خاکی

ذرات موكوسي زيادي ترشح شده بطوريكه هر كدام بوسيله آن پوشيده شده و بوسيله يك مجراي چسبناك بين قطعه نهم و حاشيه خلفي كمربند تناسلي دو مجراي چسبناك بهم مي چسبند به جهت اينكه دو كرم محكمتر يكديگر را دربرگيرند. سپتاي هر كدام در ناحيه بندهاي ۶ تا ۱۰ بداخل بدن كرم ديگر فرو مي رود. در هر كدام يك جفت شيار سمينال (Seminal groove) كه از بند پانزدهم تا كمربند تناسلي امتداد مي يابد، تشكيل مي گردد و از اين شيارها، اسپرماتوزوئيدها از بدن كرم عبور كرده، وارد كيسه دريافت كننده مني كرم ديگر مي­گردد. سپس دو كرم از يكديگر جدا مي­شوند.

کوکون کرم خاکی

بعد از جفت­گيري هر كمربند تناسلي ترشحاتي در بستر تولید ورمی کمپوست توليد مي كند كه سرانجام روي سطح بيروني سخت مي­شود. وقتي اين ماده سخت شد، كرم به طرف عقب حركت­ كرده، بنابراين لوله­اي روي سر كرم كشيده مي­شود. وقتي كرم كاملاً رها مي­شود، قسمتهاي انتهايي لوله بسته مي­شود و پيله­اي را  تشكيل مي­دهد كه تقريباً به شكل ليمو است. هر كدام بعداً تشكيل تعدادي پيله (Cocoon) را مي­دهد كه در داخل آنها تخمها قرار دارند بدين ترتيب باروري و تشكيل تخم (Zygote) در خارج از بدن كرم يعني داخل پيله انجام مي­شود و پيله سازي متوالي آنقدر تكرار مي­گردد تا ذخيره اسپرم و سلول تخم ماده تمام شود.

 کوکون

لقاح کرم خاکی

گونه Lumbricus terrestris در عرض ۳ تا ۵ روز به طور ميانگين مي­تواند ۲ الي ۱۰ عدد پيله  تشكيل دهد كه هر كدام داراي تعدادي تخم لقاح يافته (Zygote) مي­باشد كه از ۱ تا ۲۸ عدد متغير است. اما اغلب فقط يك يا دو كرم از هر پيله زنده مي­ماند و از پيله خارج مي شود. در هر پيله يك لوله آهكي در اطراف كمربند ايجاد شده و همچنين در بندهاي دهم تا سي و ششم ترشح مي شود كه در آن پيله وجود دارد، تخم و آلبومين (ماده مغذي) در هنگاميكه پيله بر روي كمربند تناسلي (Cellitlum) است، وارد آن مي­گردد و پس از مدتي پيله در روي زمين مرطوب قرار مي­گيرد.

محل کوکون گزاری کرم خاکی

كرمهاي خاكي اكثراً پيله هاي خود را در صورت مرطوب بودن خاك به سطح آن مي ريزند ولي چنانچه، سطح خاك، خشك باشد، در اعماق زمين تخم ريزي مي كنند. گونه هاي زيادي در تمام طول سال پيله توليد مي كنند و اين امر در شرايطي صورت مي گيرد كه درجه حرارت، رطوبت، منابع غذايي و ساير عوامل محيطي مناسب باشد. تحقيقات ايوان و گيلر در سال (۱۹۷۴) نشان داده است كه در شرايط مناسب در مزارعي كه گونه هاي مختلفي از كرمهاي خاكي وجود داشتند كه متناسب با تغييرات فصلي تعداد پيله هاي توليد شده به درجه حرارت خاك بستگي دارد.

تولید کوکون کرم خاکی

رابطه درجه حرارت و توليد پيله بدين ترتيب است كه در ماههاي زمستان كه خاك پايين ترين درجه حرارت را داشته و ميانگين درجه حرارت حدود سه درجه سانتي گراد بوده است، هيچگونه پيله اي توليد نشده ولي با شروع گرما توليد پيله در كرمها زيادتر مي شود و سپس با تنزل گرما سرعت توليد پيله تقليل مي يابد. بدين لحاظ تعداد پيله هايي كه در ماههاي ارديبهشت و خرداد تا تيرماه توليد مي گردند، افزايش مي يابد.بچه كرمها از پيله هايي كه اندازه آنها كمتر از يك دانه برنج است، پس از سه هفته تفريخ يا هچ (Hatch) مي شوند. همانطور كه ذكر شد از ۲ تا ۲۰ بچه كرم به طور متوسط ۴ بچه كرم پرورش مي يابد. كرم خاكي داراي ۳۲ كروموزوم مي باشد. در صفحه بعد نحوه تقسيم سلولي و تخم كرم خاكي را مشاهده مي كنيد.

دستگاه دفعي کرم خاکی

دستگاه دفعي از نوع نفريديوم بوده كه در همه بندها جز سه بند جلويي ويك بند انتهايي يافت مي شوند. و معمولا این دستگاه دفعی است که در کرم ایزینا فتیدا تولید ورمی کمپوست را انجام میدهد البته با سایر دستگاه ها

منبع:کتاب پرورش کرم خاکی و تولید ورمی کمپوست به صورت کاربردی نوشته مهندس احمد یزدانی